O Pająku Anansim i Bracie Króliku, Amerykańskich Bogach i kruczych piórach zaklętych w powieści, czyli o tym, że wszyscy stanowimy tylko opowieść, która nadal może być żywa.

"Łączą się z tajemnicą nocy, jakby celowo zmiękczając rytm narracji i przenosząc opowiadane wydarzenia do nadprzyrodzonego wymiaru. To, w tak jasne noce, kiedy Królik czuwa ( jak mówi się na przejrzyste niebo usiane gwiazdami) w takiej właśnie chwili dumny opowiadacz rzuca czar na słuchaczy. "

Brat Królik czuwa nad nocami, zwłaszcza nad opowieściami. To zdanie, pochodzące z opisu kultury afroamerykańskiej uderzyło mnie jak żadne inne. Królik czuwa nad nocami, w których toczą się opowieści, Królik czuwa nad nocami, jest opiekunek odprowadzającym w krainę snów, łagodzącym ataki złych duchów. Jest spryciarzem, który, gdy nie zalezie mu się za skórę, potrafi obronić przez najgorszą harpią czającą się pod sercem.

Czytałam dalej.

"Historie stanowią także reakcję na śmierć zbierającą swoje żniwo w społeczności, ich najbardziej wyzwolone i szokujące wersje opowiadane są na stypach, przy pochówku (...). Podobnie jak przyśpiewki i tańce, opowieści stanowią część życia rozświetlonego duchem pewnego ludu. To duch skrzący się śmiechem".

Czytam w końcu same opowieści, pochodzące z dalekiego Haiti, Jamajki, południa Stanów Zjednoczonych. Czytam o pająku Anansim i Bracie Króliku, którymi te baśnie, ludowe mądrości, są wręcz przepełnione.

Przypomina mi się pająk Anansi w świecie Gaimana i ten cytat z "Chłopaków Anansiego", z opowieści mówiącej o jego synach. Jego ukochany cytat, ostatni, który zostawił :

"Istnieją trzy rzeczy i tylko trzy, które mogą złagodzić ból śmiertelności i zaleczyć rany zadane przez życie- odparł Spider. Te rzeczy to wino, kobiety i śpiew"

Wino, kobiety i śpiew. To już było. To nadal łagodzi. Ale są i opowieści. Teraz o tym tym bardziej sobie przypominam.

Czytam we wtorek wieczorem, patrząc na niebo które przesłaniają chmury. Dzisiaj być może nie jest noc na opowieści jedna, zamykam książkę i oglądam z Mężem filmy. Ale nadal myślę, trawię połowę historii ,które przebrnęłam. Myślę o tym, jak te książki, cała seria Baśni Etnicznych by mu się spodobała. Zakochałby się jak ja, jak ja, która lekko pijana, w środku nocy zamawiałam w jednej z internetowych księgarni resztę cyklu.

Cat na urodziny kupiłam właśnie jedne z baśni z cyklu, "Baśnie Afrykańskie". Tam też żyje Anansi, wielki Spryciarz, kpiarz, Bóg-Pająk który potrafił pokonać lwa. Tam też żyje Brat Królik, kolejny ze Spryciarzy, który potrafił wykonać zadania niemożliwe zadane mu przez Boga. Królik który gra na skrzypcach jak nikt inny, tak, że wszystkim nogi podrywają się do tańca.

Ożywiam bogów, dawnych bogów i postacie baśni, gdy moje oczy niecierpliwie podążają za kolejnymi słowami, kolejnymi zdaniami.

"Wszyscy jesteśmy tylko opowieścią", mówiłeś.

Znów,nie wiadomo skąd, z którego miejsca umysłu, przychodzi mi do głowy twój ukochany Gaiman, którym i mnie zaraziłeś, którego pokochałam tak samo, twój ukochany mistrz opowieści, który stał się i moim mistrzem. Ten, który właśnie wskrzeszał dawnych i zapomnianych. Ten, który w "Amerykańskich Bogach" pisał:

"Posłuchaj: Bogowie umierają, gdy zostają zapomniani. Ludzie także. Ale ziemia, ona zostaje. Dobre i złe miejsca. Ziemia nigdy nie odejdzie".

Czytamy więc we dwie opowieści dawnych ludów znów, kolejnego dnia, opowieści z początków wieku. Wymieniamy się z Cat skojarzeniami, wymieniamy się ze śmiechem kolejnymi opowieściami na facebooku, smsami. Czekamy na kolejny dzień, kiedy to wybierzemy się na baśnie w starym stylu. Baśnie opowiadane przed publicznością, baśnie w oprawie cytry, harfy, może słowiańskiego chóru. Baśnie należące do wielkich sal, ale i do ognisk.

W nocy zastanawiam się nad bogami, o których zapomniano. Wszyscy jesteśmy swoimi bogami...i wszyscy zostaniemy zapomniani. Jesteśmy tylko opowieściami, prawda? Póki żyją ci, co mogą mówić, o nas, o naszych czynach, póki istnieje miłość którą kochaliśmy tych, którzy odeszli, póki istnieją słowa o Anansim i Bracie Króliku- wszyscy żyjemy. Wszystko się toczy. Ale świat ma swoje prawa. Świat kruszeje. Słowa mogą istnieć setki lat, tysiące...ale ostatecznie wszystko przeminie. Każda opowieść. Brat Królik nie zagra już na skrzypcach, żeby wybić zęby aligatora na własny użytek jak w jednej z baśni. Wszystko zatrze czas.

Ale i twój ukochany Gaiman pisał:

"Nie ma czegoś takiego jak koniec. Nigdy".

Ziemia zostaje. Ziemia, do której wszyscy należymy, do której wracamy. Z której powstaliśmy. Wszystko wraca do jednego źródła. Każda opowieść. Każde słowo. Nic przecież nie może przeminąć. Przemija pamięć, zacierają się słowa. Zaciera się nawet dosłowna, chwilowa miłość. Ale przecież ta prawdziwa, wielka miłość wraca do źródła. Zostaje ziemia. Bo nie istnieje coś takiego jak koniec. Wszystko krąży, jak materia. Wszystko przepływa, jako i energia. Kości Brata Królika zmieniają się w miękkie odnóża Pająka Anansiego. Krew z arterii rozdartych boleśnie przepływa teraz w roślinnych sokach, krążących po budzących się drzewach.

Kiedyś zapomniane będą słowa. Kiedyś zapomniane będą twarze i imiona i wszyscy bogowie odejdą w niepamięć.

"Miłość to dwa rodzaje snu

(...)

Jestem drzewem które rośnie pod sercami

Jedyne dla każdego, które bierzesz

Jesteś ręką intruzów

Jestem gałęzią, którą łamiesz" jak śpiewała Bjork.

Imiona przeminą, choć, my, mali, gubimy się, gdy je zapominamy. Ale nie zapomina ich świat. Przemijają nasze życia, ale soki drzew dalej krążą. I szepczą dawne modlitwy, językiem, którego my nie potrafimy zrozumieć. Skarabeusze toczą długie dyskusje, żywiąc się martwymi ciałami. Zjadając wnętrzności, zapewniają nieśmiertelność. Nieśmiertelność tkwi w ziemi. Także nieśmiertelność opowieści.

My zapominamy imiona gdy sami odchodzimy. Nie zapomina ich świat. Ziemia, matka i starucha, koniec i początek wszystkiego. Jedność, pełnia. Sierp księżyca koszący łany zbóż, napęczniały brzuch pełni mówiący o płodności.

Wstaję wcześnie rano. Mój wzrok pada na półkę z książkami. Skończyłam afroamerykańskie opowieści, wieczorem poprzedniego dnia. Patrzę z uwagą na kruka na okładce, gdy sięgam po ten ciężki tom.

Kruki. Hugin i Munin. Myśl i Pamięć. Co mówiłeś zawsze gdy pytano cię o to co masz na rękach, co napisano w Grimnismal?

"Każdego ranka dwa kruki, Hugin i Munin są wypuszczane i lecą nad Midgardem

Zawsze boję się, że Myśl może nie dolecieć z powrotem do domu

Ale jeszcze bardziej obawiam się o powrót Pamięci"

To po lekturze tej książki przeczytałeś właśnie Grimnismal. Chciałeś poznać swojego własnego Kruka, tego, który wypełniał duszę. Myśl i Pamięć, dwa pióra na przedramionach wytatuowane tak niedawno. Runy nazw, Hugin i Munin. Ale to sam Gaiman częściowo cię zainspirował,prawda? Opowieścią o umierających, zapomnianych Bogach. Opowieścią o zmierzchu wiary, więc i opowieści.

Już wiem, dlaczego jeszcze bardziej obawiałeś się powrotu Pamięci tego, że zaginie. Bo świat to opowieści. Te, które padają za pomocą słów, ale i te, które trafiają do serca z szeptem drzew. Myśl pozwala wypatrywać tego, co nadejdzie. Pamięć pozwala zjednoczyć się z korzeniem świata, czyż nie?

Zaszywam się więc pod kołdrą i czytam "Amerykańskich Bogów".

Tym razem mam własną książkę, czystą, dziewiczą wręcz. Nikt przede mną nie spijał jej słów.

Gdy czytałam pierwszy raz pożyczyłam ją od ciebie. Właściwie, wcisnąłeś mi ją te parę lat temu wręcz siłą, mówiąc z entuzjazmem, robiąc te swoje wielkie oczy pełne zachwytu małego dziecka "ale Frida, MUSISZ to przeczytać!".

Zachwyciłam się już wtedy, tak samo jak ty. Choć może nie do końca rozumiałam. Podejrzewam, że ty wtedy też nie. Dopiero po jednej śmierci, po lęku przed zapomnieniem. "A co, jeśli po paru latach zapomnę jak wyglądała jej twarz?" mówiłeś wręcz z płaczem jednej nocy. Bałeś się utraty pamięci. Pamięci o tych, o których kochasz. Ale to właśnie Kruki miały zawsze doskonałą pamięć w legendach. Pamięć i mądrość. I były władcami wszystkich historii.

Teraz została właśnie historia. I ulotna pamięć, ulotna w naszym życiu, w naszym wymiarze czasu.

Ziemia zatrzyma kości. Ziemia zatrzyma słowa, których nie zrozumiemy my, ludzie. Nie wprost, póki nie spojrzymy sercem.

Wracałam więc do tej książki wiele razy, mówiącej o zapomnianych imionach, o walce, by nie przeminąć. Zawsze pożyczałam od ciebie. Zaczytaliśmy ten egzemplarz na śmierć wręcz. Na śmierć papieru, bo historia dzięki nam właśnie stawała się żywa.

Nie wiem dlaczego, ale w styczniu zapragnęłam mieć własną. Tak po prostu, naszła mnie taka myśl, że i tą książę muszę mieć, choć znam ją prawie na pamięć. Chciałam móc wrócić do niesamowitej historii Cienia, pośmiać się znów z Anansiego, nauczyć się obcować ze śmiercią w zakładzie pogrzebowym Ibisa. Chciałam wrócić, kupiłam ją więc w styczniu, jakoś na początku. I czekała, wiernie czekała. Jak każda opowieść, musiała znać swój moment przecież. Musiała się przypomnieć, sama w sobie. W żywej myśli, musiała i do domu wrócić pamięć.

Pochłaniałam kolejne strony. Widziałam Cienia w więzieniu, słyszałam trzask dawnych kości, szepty zmarłych, widziałam oburzenie bogini płodności. Oaster.

Wieczorem musiałam wygrzebać się ze swojej samotni. Umówiona z Cat, pędziłam na wieczór opowieści.

Baśnie, opowiadane przez współczesnych gawędziarzy w różnych miejscach Poznania do częste miejsce spotkań moje i Cat. Razem chodzimy i słuchamy. Czasem siedzące na twardych krzesełkach, czasem rozwalone na podłodze na poduszkach i owinięte w koce. Przy blasku świec, przy oprawie muzycznej, słuchamy poszczególnych bajarzy, którzy wprowadzają w świat swoich opowieści.

Czasem jest poważnie. Czasem frywolnie i wesoło, jak wczoraj właśnie. Czasem serce przepełnia radość. Na tym polegają opowieści. Są skarbnicami wiedzy, od nich możemy nauczyć się najwięcej o życiu- ale i bawią. Zdecydowanie, po prostu bawią, prostą melodią. Proste modlitwy najłatwiej trafiają do bogów, proste modlitwy najłatwiej szepczą serca.

Mądrość przez zabawę, też coś, o czym zapomnieliśmy w naszych czasach. Coś, o czym przypominają mi kolejne spotkania przy baśniach i słowa czytane w książkach. Słowa, przy których aż słyszę śmiech starej Murzynki, łuskającej fasolę na kolację na zapadłej wsi na Florydzie.

Mądrość, która też przemija w naszych sercach.

Wielu z nas zabija opowieści. Nie te czytane. A te opowiadane przy ogniskach.

Przypomniały mi się znów te wszystkie jasne noce. Strzelające w powietrze iskry. Noce, w których Barat Królik czuwał, bo jaśniały gwiazdy, noce. w których mój brat Królik opowiadał. A ja wraz z nim nieraz, mówiąc znane mi historie czarownic. Noce z muzyką, z zaśpiewem, z winem i innymi kobietami. Wszystko co łagodziło ból śmiertelności. Wszystko, co sprawiało, że życie jest życiem.

Śmiech i mądrość pod gwiazdami.

Zatęskniłam za tymi nocami. Za opowieściami Włóczykija, tymi, którymi chciał się dzielić, choć często miał opowieści tylko dla jednej osoby. Pomyślałam o tym, ile z nich pamiętam. Sporo. Naprawdę, sporo.

Znów naszła mnie ta myśl. Uporczywa, wijąca się w gardle jak przełykany żywy owad. Drapiąca, świerzbiąca jak włochate nogi pająka Anansiego na gołej skórze. Myśl, która przyszła już wcześniej.

-Wiesz, ja chyba się jednak zgłoszę.

-Co?

-Wiesz, do opowiadania. Może nie jeszcze następnym razem, nie wiem jaka będzie tematyka ale...

-Jasne, świetna sprawa, jednak się zdecydowałaś?

-Wiesz, że tak? Niektóre opowieści Cat...niektóre muszą być żywe.

Niektóre opowieści powinny zostać żywe. Miałeś rację. Króliku, świat to nic więcej, jak opowieść. My, nasze życie, to opowieść, którą piszemy wraz z losem. I wszystko przeminie...ale teraz to ja obawiam się o utratę Pamięci. I nie pozwolę zniknąć imionom zanim znajdą spoczynek w ziemi, póki żyję. Bo zgubię się w tym świecie. Muszę mieć swoje korzenie. Korzenie w opowieści, jaką jest i moje życie właśnie.

A kto wie...może i twoja opowieść właśnie toczy się dalej, przez przekazywanie z ust do ust, jesteś żywy, w słowach, choć, wszystko przeminie? Zostanie Ziemia. Ziemia, jako i Miłość.

Temu, co umarło musimy pozwolić nieraz umrzeć.

Temu, co jest żywe musimy nieraz pomóc żyć.

Jak w opowieści o lisie i wilku, prawda? Tej, którą Gaiman umieścił i w "Amerykańskich Bogach".

"Lis był tu pierwszy. Miał Brata Wilka. Lis oznajmił, że ludzie będą żyć wiecznie. Jeśli umrą, to na krótko. Wilk odparł: Nie, ludzie będą umierać, ludzie muszą umierać. Wszystko co żyje, musi umierać. W przeciwnym razie rozmnożą się, zajmą cały świat, zjedzą wszystkie karibu i bizony, wszystkie dynie i całą kukurydzę.

Pewnego dnia Wilk umarł i powiedział do Bata Lisa: Szybko, ożyw mnie!

A Lis na to : Martwi muszą pozostać martwi. Przekonałeś mnie.

Płakał, gdy to mówił, ale powiedział tak i zrobił. Teraz Wilk włada światem umarłych, a Lis żyje na wieki pod słońcem i księżycem i opłakuje swojego brata".

To co umarłe musi odejść. Ale imiona, opowieści...te są żywe, nawet, gdy śmierć dosięga ciało. I tym trzeba pomóc przeżyć, bo, "Istnieje wiele różnych odmian szczęścia, tak samo jak istnieje wiele różnych odmian śmierci".

I choć "Istnieją historie, które, jeśli otworzymy przed nimi serce, ranią zbyt mocno", to mimo wszystko historiom i miłości, tej właśnie, bo przez historie przychodzi, trzeba pomóc żyć. Zranienie to tylko chwila, część życia. Życia właśnie, nie śmierci.

Niejedną noc, bo noce są od opowieści i baśni, niejedną, gdy tylko zrobi się ciepło, spędzimy z moim Mężem, z Cat i innymi ludźmi przy ognisku. Opowiadając sobie historie prawdziwe i zmyślone, historie dawnych ludów i historie o ludziach. Nie będzie tego, kto mówił ich najwięcej. To umarło, choć i dla niego i tylko dla niego chcemy spędzić jedną noc przy tym ciepłym żywiole, ogrzewając ciała i dusze, pijąc w jego imię, świętując i żegnając, jak już się umówiliśmy.

Ale to musi umrzeć, trzeba oddać ziemi to, co należy do niej. Powierzyć jej ból i tęsknotę. Lecz zostały nam jeszcze słowa, historie, szepty świata i tym właśnie trzeba pomóc żyć. Nawet przekazując je dalej, tak, jak należy, słowami mówionymi, nie pisanymi. Nawet występując publicznie, jeśli naprawdę zdobędę się znów na odwagę.

Mówiąc, gawędząc, opowiadając. Podczas niejednej jasnej nocy.

Pożegnałam się z Cat gdy wsiadała do tramwaju i sama poszłam do domu. Niebo, całkiem czyste, rozjarzyło się tysiącem gwiazd, które towarzyszyły mi w drodze do domu z kolejnego wieczoru pełnego opowieści. Brat Królik czuwa.

zdecydowanie, polecam obejrzeć

Jestem fontanną krwi o kształcie dziewczyny

Ty jesteś ptakiem na krawędzi

Zahipnotyzowanym przez wir

Pij mnie- spraw bym poczuła się prawdziwa

Zamocz swój dziób w strumieniu

Gra, w którą gramy to życie

Są dwa rodzaje miłości

(..)

Jestem szeptem w wodzie

Sekretem dla ciebie do usłyszenia

Jesteś jedynym, który się oddala

Gdy przywołuję cię blisko

Zostaw mnie teraz- wróć dzisiejszej nocy

Przypływ pokaże ci drogę

Jeśli zapomnisz moje imię

Zagubisz się

Jak orka złowiona w zatoce