O dwóch szalonych malarzach żyjących w całkiem innych czasach ale mających podobne serca, czyli pełen wzruszenia i dobrej tęsknoty list do rozgwieżdżonego nieba

Zamknęłam książkę tak cicho, jakbym miała tym jednym ruchem obudzić umarłego.

Tak, umarłego.

Zamknęłam ją też z łzami w oczach. Ale spokojnie. To były dobre łzy. Łzy tęsknoty, wzruszenia. Łzy gorące, jednak...już nie tak smutne. On też rozróżniał melancholię czarną i twórczą, prawda?

Listy Vincenta Van Gogha do jego ukochanego brata Theo, jedynego sprzymierzeńca i przyjaciela w cały smutnym życiu.

Czytałam je już kiedyś, gdy byłam nastolatką. Czytałam je i wtedy wzruszały, ale nie poruszały najwrażliwszych, najczulszych strun w mojej duszy. Wtedy jeszcze nie. Bo ty, mój prywatny Vincencie, szalony malarzu, jeszcze wtedy żyłeś. Bo nie znałam cię wtedy aż tak dobrze, choć, ze swoim mistrzem i mentorem kojarzyłeś mi się od razu. Szalony, nieobliczalny. I tak samo kochałeś życie, jednocześnie spadając co chwila na dno rozpaczy, tak bardzo, że chciałeś sobie tą radość życie i je samo w sobie odebrać.

Listy Vana czytałam ponad tydzień. Dawno tak długo nie męczyłam żadnej książki. Ale wiesz, te słowa, te listy...nie składały się dla mnie w powieść. Wiesz, Vince, to było trochę tak, jakby tamten, szalony malarz który uciął sobie ucho, pisał do mnie. Czasem miałam takie wrażenie, że to ja zmieniam się w Theo. Nie mogłam czytać, nie wracając do własnych wspomnień. Do twoich listów,choć ich nie było tak wiele. Nie mogłam wracać do obrazów Vana, nie wracając do twoich Vince. Zanurzyłam się w rzece wspomnień, widząc was jako jedno. Dwóch szalonych malarzy ze złamanym życiem, dwóch widzących kolor jako świętość.

Zawsze kłóciliśmy się o kolor właśnie, pamiętasz? Zawsze to, co dla mnie było za jaskrawe, dla ciebie było idealne. To, co dla mnie było zbyt stonowane, dla ciebie stawało się prawidłowym nasyceniem. Podobnie było z barwami życia. Pływałeś w skrajnościach jego barw. I tak jak pisał o sobie Van, tak samo było was dwóch, w jednym człowieku. Jeden, tak pokorny, łagodny, kochający życie i drugi mroczny, awanturnik, który zjawia się gdy tylko życie zaczyna się układać. Ty byłeś tak podobny. Czuły dla świata, barwy i światła, szukający nieznanych bogów w rozgwieżdżonym niebie. Ale i ciebie męczyły ohydne koszmary. I w tobie budziła się burza, bo przecież, jak pisał Van, człowiek rośnie w burzy.

Ty byłeś właśnie w niej zrodzony. Byłeś jej dzieckiem, grzmiącym i surowym, a potem...potem następował spokój. I światło. I wiesz, jakie to było piękne? Te twoje oczy, gdy na nowo wpadałeś w rytm, gdy na nowo wiedziałeś, czym i dlaczego jesteś, w tym właśnie momencie? Bogowie, nigdy nie widziałam większego światła w oczach. Było takie, jak pisał Van- twoje oczy były wtedy jak oczy niemowląt, które znają całą prawdę o świecie. To w twoich oczach nieraz bywały zamknięte największe tajemnice wszechświata, tajemnice, które potem zabarwiały płótna krwawo i błękitem nieba. To twoje dłonie, wiecznie niedomyte od farby, kształtowały świat, zamykały go w prostokącie płótna. To twoje dłonie prowadziły światło. Pędzel i ten głód malowania.

Tak, ten głód...miałeś taki sam głód tworzenia jak Van. Teraz to widzę, jak w tym byliście podobni. Nawet, jeśli nie mogłeś z tego wyżyć, potrafiłeś dla malowania poświęcić tak wiele. Tak samo i jego i ciebie przy życiu trzymała nieraz praca. Biała plama płótna, która prowokuje, by przeżyć jeszcze jeden dzień. Która prowokuje, by przeżyć i coś przekazać. Pokazać swój punkt widzenia, swoje uwielbienie, swoją duszę.

Czy naprawdę tak łatwo duszę zamknąć na obrazie, Vince? Czy tobie było łatwo, Van gdy mieszkałeś w Arles, gdzie do końca straciłeś ucho i rozum?

„Za moje malarstwo płacę ryzykiem życia, ono zabrało mi połowę rozumu” jak pisał przecież Van do brata.

Bo to właśnie białe płótno sprawiało wam takie cierpienie. Nieraz to ty, Vince, łamałeś ramy, nieraz ty nożem ciąłeś to, co powstało. Nieraz miesiącami nie potrafiłeś patrzeć na białą plamę niegotowego obrazu, pytając, po co to wszystko. Tak samo cierpieliście przez swoją sztukę. Ale czy prawdziwa sztuka nie rodzi się właśnie w cierpieniu nieraz? Czy najpiękniejsze barwy nie powstają, gdy najpierw zstąpimy do mroku? Czy najpiękniejsze nuty tego, którego też kochaliśmy, nie wychodziły ze strun bólu poruszanych w duszy, ze strun tęsknot i złamanego serca?

Vince, może tak naprawdę nasza droga musiała się składać z cierpienia? Może twoja musiała, byś malował tak pięknie. Może Vana musiał dotknąć ten ból, pogarda, może trzeba było łamać mu serce, bo inaczej nigdy nie zwróciłby się do rozgwieżdżonego nieba?

Może ja potrzebowałam cierpienia, może potrzebuję tej tęsknoty, za tobą Vince i naszym Gauguinem, żeby odkryć może nie to, czym jest barwa, a czym jest po prostu drobina szczęścia w życiu? Może cierpienie i tęsknota sprawiają, że czarne kruki nad złotym zbożem są tak wyjątkowe?

Vince, może nic nie jest bez przyczyny? Ile razy o tym rozmawialiśmy mój kochany? Ile? Ile razy zastanawialiśmy się, czy trzeba było łamać ci kości jako dziecku, czy twoja głowa musiała być tak szalona?

Czy może tylko po tym wszystkim można dostrzec prawdziwe światło z nieba...i mieć takie światło w oczach? Światło, które opromienia mimo wszystko blaskiem miłości...może miłość musi być szalona, a życie nie może być łatwe.

Bo życie przy tobie Vince nie było łatwe. Nieraz jak Theo miałam ochotę powiedzieć ci wyjedź. Nieraz miałam ochotę trzasnąć twoimi drzwiami i nigdy nie wrócić. Ale nie można cię było zostawić, bo przecież..przy tym wszystkim nie można było cię nie kochać. A teraz, nie można nie tęsknić, tak bardzo, że nieraz to na nowo wraca, na nowo boli. Zwłaszcza i po tym, że straciłam przecież i Gauguina.

Tak bo we dwoje Vince, ty i on, byliście nieraz jak Van i Gauguin. Choć on nie malował, nie był twoim przyjacielem w pędzlu, był nim w sztuce, rozumieniu świata. Ten drugi nie szukał tylko spokoju i miłości, jak ty pośród burzy. On szukał dzikości na plażach Tahiti, szukał pierwotnych kobiet, którym mógłby dedykować muzykę na całym świecie. Mimo to, dogadywaliście się o wiele lepiej. Nie straciłeś przez niego ucha, rozciąłeś tylko rękę, by połączyć nas krwią. Rozciąłeś rękę dla niego, ale i dla mnie.

Kim dla ciebie byłam? Ochrzciłeś mnie Fridą, niepokorną malarką, która miała najdziwniejsze wizje. Dla której dopiero po latach spędzonych w świetle i cieniu zaczął liczyć się kolor. To z tobą piłam tequilę, to przy tobie jeszcze bardziej rozluźniałam gorset w którym niegdyś żyłam. Przy tobie uczyłam się tańczyć na kulawej, ale wyrywającej się do tańca nodze. Choć nie, nie byłeś moim Diego, stałeś się natchnieniem i tragedią życia. Ale czy czasem tragedii nie kochamy najbardziej? To, co nas rani staje się dla nas najważniejsze. Zmienia nas. A czasem staje się i najwyższą czułością.

Tak, kochałam cię Vince, nadal cie kocham. W tym świecie jak brata, ukochanego brata, który mnie rozumiał i kształtował przez nasze zderzenie.

Trójka wariatów. Trójka, która nadmiernie lubiła szukać w przeszłości i nadawać sobie imiona. Dzieci, choć ponoć dorosłe. Ale to nie szkodziło. Być może, było to jedną z najpiękniejszych rzeczy w naszym życiu. W twoim, moim, jego....Ja przynajmniej nie zmieniłabym tego za nic. Nawet jeśli potem przychodzi ból i tęsknota. Nie zmieniłabym tego za nic, bo dowiedziałam się, także dzięki tobie Vince, czym jest rozgwieżdżone nie bo i jak wielką ma wartość. Jakie w gwiazdach kryją się znaczenia. Wiedziałam to dzięki tobie i dlatego tak bardzo uderzyło mnie, gdy Van pisał o niebie...nie pamiętałam tego za nic.

Może staliście się dla mnie jednym. Może jego słowa w mojej pamięci stały się twoimi. Bo to ty byłeś moim Vincentem. Tym, który może i sprzedał parę obrazów, ale tak samo, nie dotarł na piechotę do śmierci.

Za szybko, za mocno, za intensywnie, prowokując los...aż los swoje oddał. Czyż nie tak Vince?

To nasze gwiazdy są szalone, nasze gwiazdy są szalone, te, które piastują nasze życia. Tak mówiłeś. Może to właśnie takie gwiazdy przypadły nam na palecie rozgwieżdżonego nieba. Może sami to wybraliśmy. Czy to ma jakieś znaczenie? Gdy patrzę w niebo podczas bezchmurnych nocy Vince, nie ma żadnego. Może tylko nieraz, gdy przeklina się los w bólu, gdy tęsknota wyrywa serce...może nieraz, wtedy. Ale gdy w sierpniu znów spadają gwiazdy, myślę o tobie jako o jednej z nich i nie ma znaczenia już, czy to przeznaczenie, czy sami wybraliśmy drogi. Uśmiecham się do nieba. Do tej trasy, do której prowadzi śmierć, jak w jednym z listów do Theo pisał Van.

A może to gwiazdy złączyły los twój i Vana, może za bardzo zapatrzyłeś się w jego gwiazdę jako dziecko, nawet o tym nie wiedząc i dał ci swój talent, dał ci swoje szaleństwo? Przekazał ci swoje światło?

Bo wciąż nie mogę zrozumieć, jak mogliście być aż tak podobni. Jak mogliście mieć taką samą słabość do ludzi prostych, brudnych. Ludzi upadłych. Tak jak Van malował wieśniaków jedzących kartofle, tak ty, ponad sto lat później malowałeś żebraków i bezdomnych. Nie zapomnę, jak wziąłeś jednego z nich z ulicy, pozwoliłeś mu zostać parę dni w swoim mieszkaniu, tylko dlatego, by pozwolił się malować. Nie czułeś potrzeby zbawiania ich, jak potem Van. Zbawiać miało ich twoje płótno. Wszystkie szare i zmęczone twarze, pod pociągnięciem pędzla stawały się twarzami świętych. Brudne i śmierdzące ciała to złote ciała cherubinów, cudownych mitycznych stworzeń. Na chwilę zapisane momenty.

Pociągał cię brud i zniszczenie, bieda, które ciebie kosztowały tyle pracy. To nic, że nieraz przez to cię okradziono albo prawie pobito. Ty dalej musiałeś tworzyć. Nieznajomi, bezimienni o pomarszczonych, zniszczonych dłoniach. Twoi prywatni bogowie w momencie, gdy pozują.

A kobiety? Vince, gdy czytałam listy Vana, myślałam, że dostałam w twarz. Tak samo jak on, kochałeś wszystkie nierządnice i kobiety złamane. To one przetaczały się przez twoje życie, ręce i łóżko. Przez twoje obrazy. Niektóre nawet na swój sposób kochałeś. Lulu, striptizerka na tak wielu obrazach. Majka, dziewczyna która obciągała w bramach za 20 zł, na twoim obrazie istna królowa życia.

I doprawdy, Vince, czy musiałeś tak dosłownie powtórzyć historię Vana, zanim cię nawet tak ochrzczono? Tak samo jak on przyjąłeś pod swój dach kobietę w ciąży, tak samo jak on wziąłeś to brzemię. Wychowywanie dziecka które nigdy nie miało mieć ojca, a jednak, dostało go od świata, choć na tak krótko. Zrobiłeś to, choć wszyscy, jak Vanowi mówili ci, że to głupota. Że zniszczysz sobie tak życie jeszcze bardziej, a twój szalony umysł zrobi komuś tylko krzywdę. Ale ty, jak i Van przez jakiś czas, nie słuchałeś tych głosów. Robiłeś swoje, kochałeś, miałeś taki sami głód miłości i posiadania rodziny. Ciepła.

Nie żałowałeś, potem twierdziłeś, że to była najlepsza rzecz jakąś zrobiłeś w życiu. Bo chociaż z nią się rozstałeś, już zawsze miałeś syna, w przeciwieństwie do Vana, który zostawił ich obydwoje.

.Syna, któremu przekazałeś trochę swojego szaleństwa, kochałeś do ostatniego dnia. Jemu zostawiłeś wszystko, co było jakoś cenne w twoim życiu, wszystkie rzeczy, które dostanie, gdy dorośnie na tyle, by zrozumieć. Nie musiałeś go spłodzić, był twój i bez tego. To ty opowiadałeś mu o pachnących mrozem chmurach i uczyłeś jego przewrażliwione stopy tego, że chodzenie po trawie boso wcale nie boli. Uczyłeś go jak kocia sierść może być przyjemna i jak można kochać życie. Przelałeś mu światło prosto w źrenice, to spokojne, ciepłe już światło pełnej miłości.

Vince, może ty wtedy właśnie nauczyłeś się kochać i doceniłeś to słowo, przy tym dziecku, za które wziąłeś odpowiedzialność? Może wtedy tak naprawdę wziąłeś ją po raz pierwszy w życiu i właśnie temu niemowlęciu dałeś się oswoić, jak lis chciał pozwolić głaskać swoją sierść Małemu Księciu?

Byłeś wspaniałym ojcem dla chłopca, który choć nie twój którego chciano ci odebrać, ciebie kochał najbardziej na świecie.

Czasem myślę, że tylko dzięki niemu nie straciłeś ucha. Gdy szaleństwo obrazów i pracy przytłaczało, to on wyciągał cię na powierzchnię najbardziej. Nie pozwalał tonąć.

A potem ona. Ta, którą otoczyła cię iście szaloną miłością pod koniec twojego życia. Wiesz, Vince, mimo wszystko cieszę się, że nie byłeś całkiem jak Van. Cieszę się, że zaznałeś o wiele więcej miłości, nauczyłeś się kochać, mówić pod koniec życia jak Van przy pierwszym uczuciu „ta, albo żadna”. I może twoje uczucie nie miało smaku zbieranych z pola, ciepłych od słońca wiosennych truskawek, jak i nie miała takiego smaku jego miłość odrzucona. Ale była piękna, piękna tak, że w tej którą ochrzciłeś kocim imieniem została wyrwa, której nie może do tej pory się pozbyć. Mimo wszystko, miało to swoje piękno.

Twoje życie było ciężkie Vince, tak jak życie Vana. Pełne nędzy, niepokoju i burzy. Pełne nieszczęść, blizn na nadgarstkach. Ale tak samo ja Van, mimo wszystko kochałeś życie. To ono było twoją pasją. Tak naprawdę nie malarstwo, nie białe plamy płócien, które pokrywałeś jaskrawą barwą, żółcienią i błękitem oczu prostytutek. To życie, które doprowadzało cię do skraju. To życie, którego tyle razy chciałeś się pozbyć.

Czasem myślę, że właśnie należałeś do tych, którzy czuli za mocno. Za intensywnie, za mocno docierało przez rozwarte źrenice właśnie to światło. Ale czy życie nieraz nie powinno być dziką podróżą, tak jak mawiał i Gauguin, który chciał porzucić swoje spokojne gniazdo? Może i wolałeś już potem spacerować, gdy wiedziałeś co to miłość...ale niektórzy do gwiazd muszą wręcz biec. Bo jak pisał Van w jednym z listów do Theo:

„Udając się do Taraskonu czy Rouen wsiadamy do pociągu; kiedy wybieramy się do gwiazd, śmierć jest naszym środkiem lokomocji. Jedno jest niewątpliwe w tym rozumowaniu: żywi nie możemy pojechać na gwiazdę, tak samo jak nie możemy wsiąść do pociągu umarli. I w końcu wydaje mi się niemożliwe, żeby cholera, piasek w nerkach, suchoty, rak, nie mogły być środkami komunikacji niebieskiej, tak samo jak statek parowy, omnibus i pociąg są środkami komunikacji ziemskiej. Umrzeć spokojnie ze starości znaczyłoby pójść do nieba pieszo.”

Nie poszedłeś do nieba pieszo. Zresztą, nigdy nie wierzyłam, że to zrobisz. Prędzej czy później..każdy, ale nie ty. Choć może i o tym marzyłeś w pewnym momencie Vince. Marzyłeś, prawda? Ale życie to nie instytucja zajmująca się naszymi marzeniami.

I tak dopadł cię właśnie rak, gdy marzyłeś dopadł cię nawet jeden z tych, o których pisał Van. I wiesz, to, że skończyłeś ze sobą wcześniej, spokojnie podcinając żyły, zanim dopadł cię ból było właśnie wyrazem twojej miłości do życia. Wielu na pewno mnie wyśmieje Vince, gdy to mówię ale....życie było twoje. Chciałeś, by było w twoich rękach. By rozgwieżdżone niebo nie decydowało, ale było świadkiem. Chciałeś odejść po swojemu, wśród swoich obrazów, płócien, zostawiając listy, słowa pełne miłości ale i żalu. Chciałeś tego, a nie w szpitalu, zwijając się z bólu, gdy morfina już nie działa.

Niektórzy mówią, że to świadczyło o tym, jak byłeś szalony. Dla mnie nie byłeś wtedy szalony ani trochę. Choć w całym życiu podróżowałeś między dwoma biegunami, między barwą jaskrawej żółci i soczystej zieleni a barwą najsroższej czerni, wtedy twój umysł był jasny i spokojny, gdy podejmowałeś tą decyzję, gdy nocą przyszedłeś się żegnać. Ze mną pić ostatnie piwo, z Gauguinem jeść ostatni posiłek, z nią ostatni raz się kochając. I wiesz, Vince...nigdy nie było w tobie więcej światła. Vince...tamtej nocy byłeś już gwiazdą, prawda?

Umarłeś sierpniowej nocy, gdy właśnie spadały Perseidy. Van strzelił sobie w brzuch gdy niebo było jeszcze spokojne, w lipcu, ty wybrałeś noc spadających gwiazd. Ty podciąłeś sobie spokojnie żyły w swoim mieszkaniu o 4 nad ranem. Wtedy, gdy jak mówiliśmy, świat umiera. Ty właśnie umarłeś razem z nim, ale więcej nie powstałeś, nie było dla ciebie kolejnego świtu.

Gdy zobaczyłam twoje rozwarte szeroko oczy, w których żadnego światła już nie było, myślałam, że świtu nie będzie już żadnego i dla mnie. Ani dla nikogo, kto cię tak kochał, szalony malarzu.

Szeroko rozwarte oczy zmarłych pozbawione są światła. Ale może Van miał rację, pisząc do brata. Może śmierć jest tylko podróżą na gwiazdę, a całe nasze światło tylko przenosi się w inne miejsce. Może niektórzy idą na piechotę, a inni wręcz biegną, spalają, by sięgnąć nieba.

Wiesz, Vince, lekturze jego listów chcę wierzyć Vanowi. Temu, że gdy postrzelił się w brzuch może nie tylko był na dnie rozpaczy, ale może wzywała go podróż. Niektórych przecież zew woła wcześniej. Jak ciebie, Gauguina, zanim dotarł na swoje Tahiti, którym dla niego były Hawaje. Niektórzy muszą szybciej spakować swoje walizki, a my...my dotrzemy może później.

I Vince, przecież...to tylko podróż. Jesteście, ale jesteście dalej. I jestem szczęśliwa, że zostało mi rozgwieżdżone niebo, wiesz? Bo właśnie w nie mogę spoglądać.

Każdej nocy widzę to światło, to, które Gauguin przyrównywał do miłości płynącej po prostu z oddali, nawet, gdy gwiazda się już wypali. Sięgnęliście gwiazd, a ja mogę stać pod nimi, pod nimi śmiać się i płakać.

A tej jednej sierpniowej nocy, gdy spadają gwiazdy najbardziej, mogę stać pod nimi, płakać jednocześnie i się śmiać, pić dla ciebie wino i śpiewać. Jak tamtego roku w górach z naszym Gauguinem. Teraz będę robić to sama. Sama z naszej trójki.

Bo może wielu nie słuchało, gdy chciałeś im przekazać tak wiele. Ale ja słuchałam uważnie, widziałam i kochałam cię jak mocno tylko można było. Przyjmowałam twoją burzę i nawet za nią tęsknię. Doceniam to, że byłeś w moim życiu i że nadal mam rozgwieżdżone niebo.

Kocham cię, Vince, bracie i dzięki tobie jeszcze bardziej kocham gwiazdy. Rozgwieżdżone niebo to nie tylko kule spalanego gazu. To miłość, jak mówił i ten drugi, która dociera do nas od tych, którzy wyruszyli w podróż.

Mam nadzieję, że w gwiazdach się spotkaliście, w jakiś sposób, w miłości, świetle, spotkaliście się tam, prawda Vince? Mam nadzieję, że nie ma piękniejszej i bardziej ekscytującej podróży.

Ja na razie mam pociągi i statki, ale dołączę do was, nie martw się. I może, znów pociągniemy gwiezdnym pędzlem po cudzych twarzach. Ale, to już będzie inna historia.  

Wiem, że ta piosenka już pojawiła się na tym blogu..ale czy byłaby jakakolwiek właściwsza? Nie sądzę. 

Do tego, ta przywołuje jeszcze jedno pragnienie. Chęć odwiedzenia razem z Cat muzeum Van Gogha w Amsterdamie, gdzie Starry starry night jest grana jako tło do obrazów. Podróż daleka, która jest przed nami, planowana od jakiegoś czasu.. Podróż jak każda inna. Jak życie, pełne przeszłości i jej wzruszeń ale i przyszłości. Aż dotrzemy do gwiazd.