O mężczyźnie któremu trzęsą się ciemne dłonie, o odwadze i walce z pokojem w sercu, czyli o pewnym spotkaniu, które daje aż z dużo do myślenia

Więc oto Dżibril, powiedziałam sama do siebie, gdy otworzyłam im drzwi w drugi dzień świąt.

Nie jest to jego prawdziwe imię. To jego pseudonim literacki, pseudonim polityczny? Tak chyba można to nazwać.

Dżibril, imię Archanioła, którego chrześcijanie nazywają Gabrielem. W Islamie imię cztero-skrzydłego anioła, anioła zniszczenia.

Więc oto i on, ten, o którym się tyle nasłuchałam od mojej przyszywanej młodszej siostry, od Deniz.

Tak, jedna z niewielu wizyt, przed którymi się stresowałam, ja, taka swobodna w kontaktach, ale znając cała historię, całe tło...czasem nachodzą myśli, jak się właściwie zachować?

Do mieszkania wchodzi ostrożnie, uważając, żeby nie uciekły nam koty. Sam kocha koty. Bardziej niż psy. Dżibril czasem zastanawia się, czy to nie kwestia kraju, w którym się wychował, kultury, gdzie psy są przeklęte i poniewierane, a koty są wręcz święte.

Jest niższy niż się spodziewałam, niższy ode mnie, mającej 176 cm wzrostu, niższy nawet od Deniz, która wyrosła imponująco wręcz jak na Turczynkę, ma te swoje 172 cm. Trochę krępy, ale drobny, zwarty bardzo w sobie, nawet jak na mieszkańca Bliskiego Wschodu. Orli nos i te ogromne czarne oczy. Niesamowicie spokojne, poważne i mądre. Ale jednocześnie niesamowicie smutne. Te oczy, które za dużo widziały, te oczy, które aż dziw, że nie stały się czerwone od barwy krwi, którą przesiąknięte były widoki, które chłonęły.

Oczy nie chłoną krwi jak gąbka, krew pije nasza dusza. Nasze serce, które krew pompuje...ale i obcą nieraz się żywi.

Trochę sztywne przywitanie, przecież tyle barier. Nie znamy się. I nawet nie wiemy, jak mówić.

Bariera językowa, bo ja przecież wolę słuchać po angielsku niż mówić z tym moim okropnym akcentem który stale poprawia Mąż, a w innym języku się nie porozumiemy. Chyba że w niemieckim, którego trochę zapominam, ale który w tym mieszkaniu, w tym momencie znaliśmy tylko my, ja i Dżibril.

Mój rodowity polski odpada. Jego perski, arabski? Czasem Deniz uczy mnie słów po arabsku, a ja zapominam je tak szybko. Wiem co znaczy inszallach, wiem co znaczy że coś jest haalal albo haram, wiem jak pozdrowić kogoś kłaniając się i mówiąc Salam Alejkum, wiem jak skląć kogoś wyzywając od świń ale co znaczy te parę słów? Nic.

Słowa ponoć kształtują nasz świat. Dlatego tak trudno tłumaczy się poezję. Bo zawsze kontekst jest inny, rzeczywistość spleciona ze słów, w innym języku traci sens. Ja nie znam jego języka, on nie zna mojego. Musimy wejść na neutralny grunt, w tym momencie ziemię niczyją. Nie wiem, czy można kiedykolwiek powiedzieć, że ona sprzyja. Mimo to podajemy sobie ręce, witamy się.

Wchodzimy do pokoju. Na stole dwie butelki po czerwonym winie, jeszcze po wczorajszym wieczorze który zaczął się od namaszczenia reiki przez mamę jednego z kumpli. Przecież my i wielu naszych przyjaciół nie obchodziło tych świąt, ale wolne, okazja żeby się spotkać, trochę wypić...

Było dużo śmiechu wczoraj, herbata prosto z Chin, rozdawane przeze mnie, zasiane w czasie pełni kwiaty w doniczkach, które mają dopiero rozkwitnąć.

Święta dla innych tradycyjne, dla nas zabawne, dla nas etniczne, dla nas jeden stół i ludzie wielu wyznań i języków. Czasem zastanowienia, ale w całkiem innym kształcie.

Zastanawiam się, czy mu to przeszkadza, te butelki, resztki wina, których po prostu nie zdążyliśmy posprzątać. Wiem, że dla Deniz to żaden problem, sama pije, tak samo jak nie nosi chusty, bo tak samo ta religia jak i każda ma wiele obliczy.

Nagle zwracam uwagę na jego trzęsące się ręce. Nie trzęsą się z powodu alkoholu, bo właśnie Dżibril jako muzułmanin, nie pije. Jest trochę bardziej wierny temu co haalal, a co haram, niż Deniz. Ale ani trochę nie przeszkadza mu picie kogoś innego. Nie przeszkadza mu pewna swoboda. Nie przeszkadza mu żadne imię Boga czy Bogów, żadne z obliczy miłości, bo i tak, wszystko jest właśnie miłością i poezją

Jednak jego ręce się trzęsą. A ja patrzę na nie z nabożnym szacunkiem. Może tak sztywno jest przez pewien mój dystans, bo nigdy nie znałam jeszcze kogoś, kto...

Wiem że nie trzęsą się od alkoholu.

Wiem, że nie drżą ze zmęczenia ani stresu, niepokoju.

Wiem już teraz, bo słyszałam część jego historii, wiem, że Dżibril ma uszkodzone nerwy. Uszkodzone po tym, jak wiele razy przez jego ciało przepuszczano prąd podczas przesłuchań, podczas tortur. Niby nic( nic? Jak Dżibril możesz mówić nic?), a został ślad. Te trzęsące się ręce, nie jak inne trzęsące się ręce, znajomego mojego Męża, który wsadził palce do gniazdka i z głupoty mu tak zostało. To trzęsienie to znak poprzedniego strachu, wielkiego bólu i odwagi. To znak przeżycia, to znak niesamowitej woli walki o piękno i miłość.

Siadamy, robię herbatę. Dżibril pije mocną, gorzką, ale za to z mlekiem. Mój Mąż zawsze wzdryga się z obrzydzenia, gdy ktoś pije herbatę z mlekiem. Ja uwielbiam od czasu do czasu jej smak.

Mruczę pod nosem „bawarka”.

Deniz tłumaczy, śmieszne, mówi Dżibril, że nazwali ją od imienia niemieckiego regionu, skoro to Hindusi i Arabowie pierwsi tak pili.

Chwila refleksji nad próżnością Białego Człowieka z Europy. Można o niej zapomnieć?

Mniejsza o nią.

Dżibril i Deniz poznali się na pewnym forum, czacie, gdzie ludzie doskonalą swoje umiejętności językowe. Zaczęli rozmawiać, on uczył ją perskiego, ona go tureckiego. Dwaj zapaleńcy otwierający drzwi do zrozumienia świata jednym z wielu skutecznych kluczy- językiem. To było wiele lat temu.

Starszy od niej o ponad 10 lat. Nomada, wygnaniec, koczownik. Tak o sobie mówił.

Skazany na wędrówkę. Czy to może być przekleństwem?

Gdy się poznali mieszkał jeszcze we Włoszech, a moja młodsza była nastolatką i trochę się nim zauroczyła. Wtedy, gdy cytował jej z odległości kilkuset kilometrów perską poezję, gdy mówił językiem Rumiego i wyśpiewywał wręcz kolejne sury Koranu. Nie z musu, a miłości do ich piękna.

Ale potem ich znajomość dojrzała. Dżibril wędrował, mieszkał we Francji, teraz mieszka w Niemczech, całkiem niedaleko, w Berlinie. Berlin Mekką uciekinierów. Rzecz niezmienna od wielu lat, od kiedy mur nie istnieje.

Skazany na wędrówkę, odwiedził ją już przed rokiem, gdy wreszcie mieszkała w Poznaniu, teraz odwiedził ją ponownie, bo wolne, bo święta, bo można wziąć urlop. A żadne tych chrześcijańskich świąt nie obchodzi. Tak jak my. Można zrobić misz-masz kulturowy, nieprawdaż?

-Tak chcę, żebyś go poznała!- mówiła moja młodsza siostra. Bo czasem tak jest. Chce się kogoś przedstawić. Pokazać, kto tak bardzo ubogaca nasz świat.

Tak więc przyprowadziła go na herbatę, na wciskanie w siebie ciasta, na chwilową rozmowę.

A i ja, wreszcie gdy poznałam go bezpośrednio, a nie tylko jego historię, opowiadaną ustami mojej siostry, zachłysnęłam się nim.

Wielki spokój i te ogromne czarne oczy. Przypominały mi kogoś, kogoś kto chciał być Nomadą z wyboru.

Ten tęskni za swoim domem, domem, do którego nie wolno mu wrócić, bo zginie.

Dżibril jest z Iranu. Dżibril był więźniem politycznym przez 3 lata. Pochodzący z bogate, inteligenckiej rodziny, będący pacyfistą z przekonania, istnym sufim z całego serca, miłośnikiem poezji i historii, miłośnikiem tego, co zwiemy czerwienią na starodrukach dawnego arabskiego świata i swoich perskich korzeni, cudem uniknął stryczka. Stryczka, bo ponoć odszedł od wiary. A on tylko widział inny jej kształt, niż większość. Dżihad, kwef czy burka, jakakolwiek zakazana miłość? On tego nie widział w słowach Mahometa, przekazie bezpośrednim od Allaha.

Te ręce nie tylko się trzęsą. Każdy z palców jest krzywy niemiłosiernie wręcz.

Kiedyś połamano mu każdy z nich, jeden po drugim, gdy odmówił pójścia do wojska, jako młody chłopak. Nie będzie zabijał. Allah nie każe zabijać. Allah mówi o miłości. I on nie będzie zabijał.

Wywrotowe myśli dla tamtego odległego dla nas kraju, który przed obaleniem Szacha i rewolucją w 1979 roku był jednym z najbardziej postępowych krajów Bliskiego Wschodu ( kto zna historię Iranu, Iraku, Syrii? Ręka do góry).. Do dzisiaj nie może się pozbierać, ten, który płynął niegdyś słowami poezji jak rzekami Eufratu i drapieżnego Tygrysu w pobliskim Iraku. Coraz bardziej pogrąża się w powodzi agresji, fanatyzmu i dzikiej żądzy zabijania. Nie dlatego, że ludzie są tam źli. Nie dlatego, że wierzą w innego Boga.

A dlatego, że ktoś umiejętnie manipuluje niektórymi z tych ludzi, zakłada im klapki na oczach, podjudza.

Każdy naród można oślepić, obiecując tak wiele i dając posmakować krwi. Niemcy lat 30-tych, Chińczycy podczas rewolucji Mao, każdy kraj toczący wojnę nie wiadomo o co.

Bujać to my panowie szlachta, jak pisał Tuwim.

Bujać to my, a nie nas.

Dżibril więc nie może wrócić. Nie może wrócić, bo tym razem zawiśnie. Cudem ocalał i cudem udało mu się stamtąd wyjechać, co opisał w swojej niewydanej jeszcze książce, którą, być może pewnie niemieckie wydawnictwo puści w kraj i inną przestrzeń już niedługo.

Dżibril, jak sam o sobie mówi, jest bezdomny. Tęskni za korzeniami, tęskni za cieniem morwy i wielkiego granatu, tęskni za ogrodem, skwarem lipca i zapachem kurzu na ulicach Teheranu. Tęskni za chłodem płynącym z gór.

Nie tęskni jednak za zapachem krwi.

Nie tęskni za policją religijną.

Nie tęskni za zabijaniem homoseksualistów.

Nie tęskni za kobietami zasłaniającymi całe ciała i twarze od 9 roku życia, bo nie tego chce Allah.

Nie tęskni za szczurami w więzieniu i wyłuskiwaniem pluskiew z posłania i wszy z włosów. Długich, kręconych ciemnych włosów obecnie.

Nie tęskni za krzykiem, agresją, biciem. Złamanymi żebrami, złamanym nosem, połamanymi palcami.

Za tym nie można tęsknić. Można pragnąć to zmienić. Ale jak?

Dżibril jest odważnym człowiekiem i czasem ma do siebie żal, że uciekł. Nie może zapomnieć o tych, których zostawił, o tych, których stryczek nie ominął.

Jest wierny swoim przekonaniom. Jest wierny temu, co kocha. Wierny pokojowi, Bogu w sercu, miłości samej w sobie.

Dżibril umie wybaczać, ale nie umie zapominać. Już dawno wybaczył tym, którzy połamali mu palce i zostawili trzęsące się ręce. Tym, którzy sikali do jego jedzenia i w końcu nie traktowali go ani trochę jak człowieka przed laty. Ale te obrazy się nie zacierają.

Dżibril nie zapomina i dlatego pisze. Pióro i słowo, największa broń tego, który wierzy w pokój. Dlatego napisał książkę, jedną, drugą, którą być może w końcu ktoś wyda. Dlatego pisze setki wierszy, listów do oprawców i rządów, listów do ONZ i Amnesty International. Dlatego nie umie usiąść, przysiąść na gałęzi jak ptak, który uciekł przed zimą na południe. Musi dalej wzbijać się w powietrze.

Choć nieraz Dżibril traci wiarę we wszystko. Gdy widzi, że idzie tylko ku gorszemu. Gdy widzi, jak Imię Jego Boga jest skąpane we krwi i pokazywane w krzywym zwierciadle, przez tak wielu, tak wielu..gdy widzi, jak wszystkie rewolucje zmieniają się w to samo bagno co w jego kraju przed laty, gdy widzi, jak ludzkość wcale nie uczy się na błędach, gdy widzi kolejne akcje ISIS, akcje terroru, widzi przemoc, strach. Dżibril bywa przerażony, tym co widzi. Dżibril nieraz ma ochotę płakać, choć mu nie wypada, jako mężczyźnie.

Mimo to nie poddaje się. Nie potrafi machnąć ręką, mówiąc „daję sobie spokój, żyję teraz wygodnie”.

Jednocześnie strasznie boli go coś innego. Gdy mówi, że jest Persem, staje się „Arabusem”. Zawsze na gładko ogolonych policzkach wykwita zaniedbana broda w cudzych oczach, zaraz do trzęsących się rąk wkładają mu AK47, tak często pokój w sercu jest przesłonięty przez inne łatki. Gdy słyszy o zagrożeniu islamskim, gdy przeszukują go dokładniej z jego paszportem na lotniskach, chociaż tak naprawdę jest uchodźcą, Nomadą, Derwiszem z musu, nawet nie z powołania.

Boli go, gdy chce coś powiedzieć, a prosta Annika w Berlinie która przychodzi do restauracji w której obecnie pracuje jako kelner, od razu zamyka mu brutalnie usta nienawistnym spojrzeniem. Nie wysadzam samochodów i budynków, chciałby nieraz powiedzieć od razu. Ale czasem wątpi w sens tego już.

Gdy mówi o tym, dzielę się ostatnią historią z poczekalni u lekarza, dzielę się zasłyszaną rozmową dwóch starszych pań, mówiących o Islamie jak o najgorszej zarazie świata.

Jak trudno zrozumieć, nie narody są złe, nie religie. To tylko niektórzy szaleni ludzie. Czasem tych ludzi jest za dużo...ale nie stosujemy już odpowiedzialności zbiorowej, prawda? Neron krzyżował wszystkich Chrześcijan, gdy sam podpalił Rzym, czy niektórzy chcą wieszać wszystkich Muzułmanów, gdy sami spartolili pewne rzeczy zwane integracją i gdy spartolili tak bardzo, niegdyś wtrącając się w świat Bliskiego Wschodu?

Czemu w Iranie Szach został obalony, czemu wszedł szariat? Bo ZSRR chciało Iran osłabić. Czemu tyle tam biedy, w niektórych z miejsc? Bo ktoś na tych krajach pasożytował. Krajach, które w średniowieczu miały cudownie rozwiniętą medycynę, w krajach, które w latach 70-tych akceptowały w pełni minispódniczki i kobiecie dawały równe prawa po rozwodzie.

Ludzkość nie uczy się na błędach. Dżibril to wie, wzdycha ciężko, ale nadal wierzy. Ale nadal walczy, piórem, słowem, bez ustanku. Nie spoczywa na laurach, nie da się wchłonąć gładkiemu a zarazem śliskiemu, wygodnemu życiu w Europie.

Bo chce wrócić do domu, który był kiedyś i domem poetów. Domu, gdzie za poezję i miłość nie skazuje się już w więzieniu. Ponoć tak było kiedyś. Słyszał to od ojca i matki gdy był młody, gdy mówili o tym po cichu i wierzy, że może być tak jeszcze. Póki rzeki płyną, póki morze przynosi i do Teheranu zapach soli, nie tylko kurzu.

Nie rozmawiamy tylko na poważne tematy. Atmosfera się rozluźnia, śmiejemy się nad kolejną herbatą i nad obiadem, który niesamowicie im smakuje, aż jestem z siebie dumna. Nasze koty go pokochały, choć do mojej młodszej jakoś nie mogą się przekonać. Pokochały krzywe palce tak ciemnej dłoni przeczesujące ich futro. Mówi się, że zwierzęta mają wyczucie do ludzi. Może kochają tych łagodnych i odważnych zarazem najbardziej?

Po ich wyjściu myję kubki, wcale nie od kompletu i myślę o tym spokojnym, cichym, lecz wielce odważnym człowieku. Myślę o tym, jak łatwo go skrzywdzić stereotypem, pochopną opinią. Ale to aż za oczywiste, tyle razy przerabiałam to ze swoją młodszą, która przecież też ma smagłą cerę i ogromne ciemnozielone oczy.

Myślę o jego wielkiej odwadze. Tego niskiego, krępego faceta, którego wyobrażałam sobie wcześniej jako giganta. Mały, wielki człowiek?

Człowiek o wielkim sercu i wielkiej duszy. Pozory tak bardzo mylące.

I myślę o sobie w tym wszystkim. O sobie, o moim Mężu i o tobie, mój czytelniku. Myślę o naszym wygodnym życiu, w którym mamy wiele trosk i wiele bólu, ale mimo to, nie musimy się za bardzo starać.

Musimy znaleźć pracę, przetrwać, znaleźć swoje szczęście. Nie robić za dużo głupot, pozostać sobą. Musimy sprawdzać fejsa, być na bieżąco, wrzucić coś na insta, podetrzeć tyłek, posadzić tyłek wygodnie na kanapie i wypić herbatę. Czasem musimy przełknąć stratę. Czasem łapiemy głupie myśli z nadmiaru czasu. Czasem męczymy się niemiłosiernie sami ze sobą.

Ale mamy swój dom.

Mamy wolność słowa, z której wcale nie korzystamy.

Mamy pokój, którego nikt nam nie chce zabrać, a którego wcale nie nosimy w sercu.

Mamy kobiece niezasłonięte twarze, wolność wyznania lub jego braku, za co nikt nas nie zabije.

Mamy dostatek, alkohol, zabawę.

Czy choć trochę to doceniamy?

Co powiemy Dżibrilowi? Przykro nam? I znów odwrócimy się do swojego życia. To naturalne, normalne. Ja napiszę ten tekst i po czasie o nim zapomnę, ty go przeczytasz, chwilę się zastanowisz i wrócisz do swojej herbaty, do codzienności. To, że gdzieś toczy się wojna, to, że stale toczy się w człowieku, nie znaczy, że ona ciebie choć trochę obchodzi. To, że ścinają głowy kilkaset kilometrów dalej za to, że powiedziało się za dużo, podczas gdy ty trollujesz w internecie, nie ma wielkiego znaczenia w osobistej perspektywie. Pewnie wiele się nie pomyliłam, co?

Bo co możesz zrobić? Nie stworzysz utopii, w której jego ręce wcale się nie trzęsą. Sam nie możesz nic zrobić. Ale czasem przychodzi mi myśl, cytat. Z „Pokłosia”.

„Na świecie jest dużo kurestwa, nic z tym nie zrobimy, ale nie musimy przykładać do tego ręki”.

I to już dużo. Nie przykładać do tego ręki.

Więc może kiedyś przeczytasz jego książkę. Nie pojedziesz do Iranu manifestować, nie zamkną cię w więzieniu. Nie nakarmisz wszystkich dzieci w Afryce. Nie uchronisz wszystkich uchodźców z Syrii, nie uwolnisz wszystkich wyznawców Falun Gong z chińskich więzień. Nie wydłubiesz kuli od karabinu z tylu serc. To niemożliwe-a może po prostu, nie ma na to tylu chęci.

Ale nie musisz nawet pisać listów do Amnesty albo za nich, walczyć piórem, nie musisz płacić wszystkim fundacjom. Jest wielu utopistów którzy wierzą i działają. To nadal za mało dla świata, na całe jego kurestwo....

Ale możesz chociaż nie przykładać do tego kurestwa ręki. Ty, ja, każdy szary człowiek.

Czasem warto obudzić w swoim sercu pokój. Czasem warto okazać miłość.

A gdy zobaczysz kiedyś w Berlinie albo innym mieście Dżibrila, albo moją siostrę w Poznaniu albo innym mieście, nie odwracaj niechętnie wzroku, tylko się uśmiechnij. Skąd wiesz, dlaczego trzęsą mu się ręce? Dlaczego ona nieraz spuszcza wzrok?

Czasem nie powstrzymasz tego, że przez kogoś ciało przepuszczają na torturach prąd.

Ale ty nie musisz razić nienawiścią. I to już naprawdę sporo.

Wszyscy, uciekajcie!Smutek, nienawiść i rządy tyranów

Wszyscy, uciekajcie!Zniszczenie, zazdrość, brak zaufania

Wszyscy, uciekajcie! Spragnieni ludzie są nieszczęśliwi

Wszyscy, uciekajcie!Brak honoru, tylko opresja i niewolnictwo

Wszyscy uciekajcie! Rzeki wyschnięte i również morza, zrujnowali wszystko

Wszyscy uciekajcie! Gwiazdy są pochowane i słońce zaszło

Wszyscy uciekajcie! Nie pozostały już żadne drzewa i ptaki przestały śpiewać

Wszyscy uciekajcie! Nie ma już dnia, ani nocy, tylko ciemność

Wszyscy uciekajcie! Piekło, nie ma już piękna!

Wszyscy uciekajcie! Czas płynie, honor już nie istnieje

Wszyscy uciekajcie! Ruiny i wojna i krew, która nieprzerwanie płynie

Wszyscy uciekajcie! Zostały tylko ściany, ściany które stoją

Wszyscy uciekajcie! Smutek, nienawiść, rządy tyranów

Wszyscy uciekajcie! Zniszczenie, zazdrość, brak zaufania

Wszyscy uciekajcie! Gwiazdy pochowane i słońce już zaszło

Wszyscy uciekajcie! Nie ma dobra, nie ma radości, nie ma już szczęścia

Wszyscy uciekajcie! Nie ma drzew i ptaki przestały śpiewać

Wszyscy uciekajcie! Nie ma dnia ani nocy, tylko ciemność

Wszyscy uciekajcie! Spustoszenie, piekło, nie ma już piękna!

Wszyscy uciekajcie! Czas upływa, honor już nie istnieje.

Wszyscy uciekajcie!